2+2 = 3 : AI is razend knap, maar kan niet tellen
Wie ooit “text-to-image”-AI heeft gebruikt kent het fenomeen. Je tikt in “a man in bed with two cats”. AI is razend knap: op nauwelijks enkele seconden tijd krijg je een haarscherpe foto van een man in bed met drie poezen. Dat las u goed: niet twee, maar drie. AI kan namelijk niet tellen.
Wie wil weten hoe dat zit kan het aan AI vragen. Je krijgt dan een fraaie uitleg, maar het blijft wonderbaarlijk.
U weet vast: omdat de algoritmen door mensen zijn bedacht, weerspiegelen zij vaak de vooroordelen van de makers. Ook in een onschuldige vorm. Omdat de meeste AI gemaakt is door Amerikanen krijg je de soms tenenkrullende beleefdheid er gratis bij. Dat gaat zo. Je stelt een vraag over een onderwerp waar je wat vanaf weet. Mooi antwoord, maar er zit een dikke fout in. Je wijst de AI daarop. Het antwoord begint met excuses en “ik doe het opnieuw en nu goed”. Dezelfde fout. Weer wijs je de AI daarop. Weer excuses en weer “nu doe ik het goed”. Derde antwoord, derde keer de fout. Er ontstaat ergernis. Weer het vingertje en dezelfde vraag, nu voor de vierde keer. De ergernis neemt toe. De vermoeidheid ook. Je wordt kortaf. Dan zegt ie “nu doe ik het goed. Precies zoals jij het wilt.” Word je nu uitgelachen? Je kunt je niet bedwingen en zegt dat je in de plaats van de beleefdheid liever meteen het goede antwoord hebt. Er is een doorbraak: eindelijk zonder die dikke fout.
Ondanks die beleefdheid, de occasionele fouten, het onvermogen correct te tellen en de andere nadelen blijft het -zeker voor een relatief nieuwe technologie- bijzonder knap: het vat samen, licht toe, legt uit, zoekt verbanden en, schrijft programmatuur die werkt Het is bij slim gebruik waarlijk efficiëntieverhogend.
Er stond hier net “een relatief nieuwe technologie”. Is dat zo? In een bepaalde vorm wel, maar anderzijds: hierna (zie: “Functies die door AI worden uitgevoerd”) volgen een aantal AI-functies die al vele jaren in de V-producten geïncorporeerd zijn.
Er is echter een fundamentelere vraag: bestaat AI wel? Het is sowieso een wat rare omschrijving, omdat het in wezen niet artificiëler is dan onze huizen, ons Internet, onze pompen, onze wiskunde. De gebruikte algoritmes zijn gebaseerd op menselijke kennis, zijn door mensen bedacht en worden door mensen gebruikt. Ook de veelgebruikte alternatieve omschrijving “niet-menselijke intelligentie” lost dat “conflict” niet op.
Veel minder discutabel is het fundament van AI: machine learning.
Op basis van een grote pot kennis (of feitjes, zo u dat wil; een goed voorbeeld: het Internet) slagen computers erin op enkele seconden verbanden te ontdekken die ons jaren zouden kosten. Computers worden nooit moe, zijn nooit verveeld. Bij mensen ligt dat anders.
AI in het V-portfolio
De producten uit het V-portfolio ondersteunen zowel in de frontoffice (Iguana) als in de back-office (V-smart) een breed scala aan AI-functies, zoals hierna beschreven. De ondersteuning is breder dan de integratie in producten. Het houdt, indien van toepassing, ook ondersteuning in via release notes en online help.
De functies zijn beschikbaar in de meeste producten van het V-portfolio. Dit omvat:
- De frontoffice (Iguana): het doel is extra online diensten aan te bieden en de bestaande functies voor o.a. aanbevelingen, automatisch aanvullen en best match uit te breiden, – alle met als doel de klant beter van dienst te zijn;
- De backoffice (V-smart en andere): doel is de bruikbaarheid te verbeteren door middel van machine learning en het gebruik van acquisitiebudgetten te optimaliseren (bijv. door analyse van eerdere acquisities);
- Ondersteuning: doel is de verwerking van aanvragen te stroomlijnen, zodat bibliotheken hun klanten een betere service kunnen bieden (analyse van vragen, identificatie van problemen, gepersonaliseerde antwoorden).
Het uiteindelijke doel is duidelijk: bibliotheekklanten een betere service bieden tegen lagere kosten voor bibliotheken.
De AI-functies worden voornamelijk gerealiseerd door eigen Axiell-algoritmen die gebruikmaken van klantgegevens. Daarnaast zijn er diverse tests uitgevoerd met de ChatGPT API van OpenAI, voor bepaalde functionaliteiten (zie voor meer details hierover: Laat AI u helpen en word een slimmere bibliotheek) en ook met Claude.
Functies die door AI worden uitgevoerd
De belangrijkste functies die al door AI worden uitgevoerd zijn:
- Leesaanbevelingen – Op basis van de leengeschiedenis van alle klanten worden relevante alternatieven voorgesteld
- Automatisch aanvullen (Autocomplete) – Gebaseerd op eerdere zoekvragen worden voor de hand liggende zoektermen voorgesteld: het gebruik van catalogusgegevens om extra titels en varianten voor te stellen; dit omvat ook fout-/spellingcorrectie
- Best match (“Beste overeenkomst”) – Automatische correctie van zoektermen die geen resultaten opleveren, – min of meer vergelijkbaar met het vorige (doel is nooit “nul te verkopen”: toon bij 0 zoekresultaten “wat het meest lijkt op”)
- Collectieanalyse en interessevoorspelling – Berekening van prestatie-indicatoren om toekomstige aankopen te sturen (integratie van Google Trends via V-eyeQ)
- Personalisatie van opties (iconen) – Machine learning om de interface aan te passen aan de gewoonten van elke individuele gebruiker (toon geen opties die nooit worden gebruikt)
- Geavanceerde deduplicatie – Algoritmen voor het samenvoegen van records (inclusief zowel eenvoudige [bijv. identieke ISBN’s] als zeer gesofisticeerde algoritmen)
- Recordindexering – Identificatie van benoemde entiteiten (personen, plaatsen, organisaties)
- Zoekverrijking – Links naar Wikipedia (analyse van Wikipedia-artikelen om zoekopdrachten te verrijken) en aanvullende bronnen (zoeken niet alleen in de lokale collectie, maar ook in aanvullende bronnen)
- Dataverrijking – Links naar aanvullende webpagina’s (URL’s) in V@school
- Automatische generatie – Leesniveau en samenvatting via de ChatGPT API (dit is -als enige in deze lijst- een prototype)
- Interesseanalyse – Opties om gebruikersinteresses te voorspellen
Houd er rekening mee dat sommige AI-functies door klanten kunnen worden uitgeschakeld.
Lopende en toekomstige projecten
Deze omvatten naast de al genoemde koppeling met de ChatGPT API:
- LODS (Linked Open Data Services): zichtbaarheid van collecties in zoekmachines (zoals Google Search en Microsoft Bing) via Iguana (en V-smart) (live beschikbaar in Rozet [Openbare Bibliotheek Arnhem]) – lees hierover meer op Uw bibliotheekcollectie in Google Search en Bing: LODS
- Ontwikkelingen voor uitgebreid “vergelijkbaar zoeken” (contextualisering)
- Optimalisatie van zoekopdrachten in natuurlijke taal (begrip van de intentie van de klant).
Los van deze productgerelateerde functies wordt -zoals al vermeld- AI ook gebruikt voor het genereren van documentatie.
